Đại biểu Hà Sỹ Đồng phân tích, dự thảo đã bổ sung mục tiêu “dự trữ chiến lược” để điều tiết thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh tài chính. Đây là một bước tiến lớn. Tuy nhiên, ranh giới pháp lý giữa “dự trữ quốc gia” và “dự trữ chiến lược” hiện chưa có sự rõ ràng. Nếu không xác lập tiêu chí và phạm vi tách bạch, sẽ dẫn đến chồng lấn chức năng và khó khăn trong tổ chức thực hiện. Đại biểu đề nghị bổ sung định nghĩa rõ về dự trữ chiến lược, phân công trách nhiệm cụ thể giữa Chính phủ, Bộ Tài chính và các bộ quản lý hàng đặc thù. Cần xây dựng cấu trúc chính sách 3 tầng: dự trữ quốc gia; dự trữ chiến lược; và dự trữ của bộ, ngành, địa phương. Việc này tạo hành lang pháp lý rõ ràng, tránh mở rộng tùy nghi danh mục gây áp lực lên ngân sách. 

Đại biểu Hà Sỹ Đồng đặc biệt lưu ý là việc quy định trách nhiệm cá nhân trong Dự thảo Luật Dự trữ quốc gia (sửa đổi)

Góp ý về danh mục hàng dự trữ (Điều 17), đại biểu cho rằng các tiêu chí đưa ra còn mang tính định tính. Một đạo luật liên quan đến an ninh quốc gia và nguồn lực tài chính lớn cần có tiêu chí định lượng, như: nhu cầu xã hội, tần suất sử dụng, mức độ thiết yếu, khả năng thay thế và tác động theo vùng miền. Đại biểu đề nghị quy định chu kỳ rà soát danh mục 3 năm/lần; thiết lập Hội đồng đánh giá độc lập khi đưa mặt hàng vào hoặc loại ra. Cần quy định rõ trách nhiệm giải trình của các bộ, nhất là đối với các mặt hàng có tổng mức dự trữ lớn. Cách làm này bảo đảm tính khoa học và kỷ luật ngân sách. 

Đối với việc mở rộng thẩm quyền của Bộ trưởng trong nhập, xuất, tạm xuất hàng (Điều 19, 20), đại biểu cho rằng điều này là chính đáng để ứng phó thiên tai, biến động giá và các tình huống khẩn cấp. Nhưng nếu thiếu hàng rào kỹ thuật sẽ dẫn đến rủi ro và dễ bị lạm dụng. Đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí định lượng cho việc nhập – xuất ngoài kế hoạch; quy định thời hạn báo cáo Chính phủ và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khi tạm xuất, điều chuyển; và thiết lập cơ chế hậu kiểm độc lập. 

Đại biểu nhấn mạnh, việc mở rộng thẩm quyền phải song hành với tăng cường giám sát và kiểm soát. Dự thảo hiện chưa quy định đầy đủ cơ chế kiểm soát. Đại biểu đề nghị công khai các quyết định nhập – xuất – tạm xuất ngoài kế hoạch trên cổng thông tin Bộ Tài chính; giao Kiểm toán Nhà nước đánh giá hằng năm đối với từng mặt hàng trọng yếu; và quy định chế độ báo cáo định kỳ cho Quốc hội. 

Một nội dung quan trọng được đại biểu Hà Sỹ Đồng đặc biệt lưu ý là việc quy định trách nhiệm cá nhân. Phải có cơ chế xử lý trách nhiệm cá nhân khi vi phạm quy trình, sai lệch số liệu hoặc vi phạm định mức. Cần quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu khi để xảy ra hao hụt vượt định mức, chậm xuất cấp hoặc chậm mua bù gây thiệt hại cho Nhà nước. 

Về cơ chế ngân sách, đại biểu đề nghị giới hạn tỷ lệ chuyển nguồn tối đa 20–30% mỗi năm và thời gian chuyển nguồn không quá 1 năm. Quyết toán phải thực hiện theo từng mặt hàng, từng tuyến kho, tránh hợp nhất chung chung. Liên quan đến quy hoạch kho, dự thảo cần rõ hơn về tiêu chí quy hoạch theo vùng chiến lược, nhất là ở khu vực thường xuyên chịu thiên tai như miền Trung, trong đó có Quảng Trị. Khi thuê bảo quản, phải có kiểm định độc lập và chế tài khi hao hụt vượt chuẩn. Đại biểu cũng đề nghị xây dựng hệ thống số hóa đồng bộ, cập nhật dữ liệu thời gian thực, liên thông Trung ương – địa phương – doanh nghiệp để hiện đại hóa toàn diện công tác quản trị dự trữ quốc gia.

Hồng Nhung - Thanh Tuân