Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng phát biểu tại phiên thảo luận

Tham gia phiên thảo luận, đại biểu Hà Sỹ Đồng - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, cho rằng: Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 mới được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025. Hệ thống văn bản hướng dẫn vẫn đang trong giai đoạn vận hành ban đầu, chưa đủ thời gian kiểm chứng thực tiễn để có thể tổng kết, đánh giá một cách toàn diện. Theo đại biểu, những vướng mắc mà doanh nghiệp và người dân đang gặp phải hiện nay phần lớn xuất phát từ khâu tổ chức thực hiện, điển hình là tình trạng chậm trễ trong hoàn thuế, chứ không hoàn toàn do quy định của luật gây ra. Việc tiến hành sửa đổi quá sớm, khi các quy định hiện hành chưa kịp phát huy tác dụng hoặc bộc lộ rõ hạn chế, có thể dẫn đến tình trạng lệch pha giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp và nhiệm vụ kiểm soát rủi ro. Sự điều chỉnh này dễ tạo ra những khoảng trống pháp lý, tiềm ẩn khả năng thất thu ngân sách và đi ngược lại tinh thần kiểm soát quyền lực, siết chặt kỷ cương tài chính theo Quy định 178-QĐ/TW.

Đi sâu vào các chính sách cụ thể, đại biểu bày tỏ sự đồng thuận với đề xuất của Chính phủ về việc bãi bỏ quy định liên quan đến thuế suất đối với sản phẩm nông nghiệp tại khoản 5 Điều 9 Luật hiện hành. Dù Ủy ban Kinh tế – Tài chính có ý kiến thẩm tra chưa tán thành, nhưng từ góc độ thực tiễn, đại biểu Hà Sỹ Đồng cho rằng việc giữ nguyên quy định này đang tạo gánh nặng cho ngành chăn nuôi.

Thực tế cho thấy, việc áp dụng thuế suất 5% cho các sản phẩm nông sản chưa qua chế biến dùng làm thức ăn chăn nuôi đã khiến doanh nghiệp không được khấu trừ thuế đầu vào. Hệ quả là toàn bộ phần thuế này buộc phải hạch toán vào giá thành sản phẩm, đẩy giá thức ăn chăn nuôi tăng cao. Trong khi đó, thức ăn chăn nuôi chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu chi phí, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân. Bối cảnh hiện nay cho thấy ngành chăn nuôi trong nước đang đối mặt với vô vàn thách thức: giá nguyên liệu đầu vào leo thang, áp lực cạnh tranh gay gắt từ các sản phẩm nhập khẩu, khiến nhiều doanh nghiệp phải hoạt động cầm chừng hoặc thu hẹp quy mô. Cộng đồng doanh nghiệp đã nhiều lần phản ánh rằng quy định thuế hiện tại không còn phù hợp, gây phát sinh những chi phí ngoài mong muốn. Do đó, việc bãi bỏ khoản 5 Điều 9 là bước điều chỉnh chính sách hợp lý, có mục tiêu rõ ràng nhằm giảm chi phí đầu vào, hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp và hộ chăn nuôi vượt qua giai đoạn khó khăn, góp phần bảo đảm an ninh lương thực.

Trái ngược với quan điểm cởi mở trong chính sách thuế nông nghiệp, đối với vấn đề hoàn thuế, đại biểu Hà Sỹ Đồng thể hiện lập trường kiên quyết trong việc bảo vệ kỷ luật tài khóa. Đại biểu chưa thống nhất việc đề xuất bỏ điều kiện hoàn thuế tại điểm c khoản 9 Điều 15, quy định "người bán đã kê khai, nộp thuế". Theo phân tích của đại biểu, đây không đơn thuần là một lựa chọn chính sách mà là công cụ pháp lý cốt lõi để ngăn chặn nạn gian lận hoàn thuế. Nếu bỏ điều kiện này, cơ quan thuế sẽ mất đi cơ sở pháp lý để từ chối các hóa đơn có dấu hiệu rủi ro cao. Điều này đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước phải ứng tiền hoàn thuế trước khi thu được thuế đầu vào. Đây là kẽ hở có thể khiến tình trạng mua bán hóa đơn, thành lập doanh nghiệp "ma" rồi bỏ trốn sau khi xuất hóa đơn tái diễn phức tạp, gây thất thoát ngân sách.

Việc nới lỏng điều kiện này đi ngược lại đòi hỏi siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính. Thay vì hạ thấp hàng rào pháp lý, Chính phủ cần tập trung giải quyết những điểm nghẽn trong quy trình hành chính. Các giải pháp căn cơ được đại biểu kiến nghị bao gồm: điều chỉnh kỳ kê khai nộp thuế hợp lý hơn, xây dựng hệ thống dữ liệu cho phép doanh nghiệp tra cứu tình trạng tuân thủ thuế của đối tác, và quan trọng nhất là đẩy nhanh lộ trình áp dụng cơ chế hoàn thuế tự động đối với các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt.

Kết luận vấn đề, đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh Quốc hội cần cân nhắc thận trọng các nội dung sửa đổi. Mục tiêu tối thượng là phải hài hòa được hai nhiệm vụ: vừa tạo môi trường thông thoáng, giảm chi phí tài chính và áp lực đọng vốn cho hoạt động sản xuất – kinh doanh, vừa giữ vững công cụ kiểm soát để ngăn chặn hành vi trục lợi tiền thuế.

Phương Hảo - Thanh Tuân