Tham gia phiên thảo luận, đại biểu Hồ Thị Minh - Phó Giám đốc Sở Dân tộc & Tôn giáo, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, đánh giá cao chủ trương tích hợp 3 CTMTQG thành một chương trình tổng thể giai đoạn 2026-2035. Đây là bước đột phá cần thiết về thể chế, giúp khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực và chồng chéo chính sách vốn tồn tại dai dẳng. Đại biểu nhấn mạnh rằng việc tích hợp không đồng nghĩa với việc làm mờ nhạt tính đặc thù của từng lĩnh vực, nhất là chính sách dân tộc - một chính sách tác động trực tiếp và sâu rộng nhất đến đời sống đồng bào.

Đại biểu Hồ Thị Minh - Phó Giám đốc Sở Dân tộc & Tôn giáo tham gia thảo luận

Vấn đề cốt lõi được đại biểu đặt ra là vai trò của cơ quan chủ quản. Theo Tờ trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao là chủ chương trình tổng thể, trong khi hợp phần đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số do Bộ Dân tộc và Tôn giáo hướng dẫn. Đại biểu Hồ Thị Minh cho rằng cách phân công này chưa thực sự hợp lý và dễ nảy sinh vướng mắc về trách nhiệm giải trình, đơn cử như khi xảy ra chậm giải ngân. Từ thực tiễn quản lý, đại biểu kiến nghị Quốc hội cần ghi rõ trong Nghị quyết quyền hạn của Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Bộ này phải giữ vai trò chủ trì phân bổ trực tiếp nguồn vốn của hợp phần dân tộc, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò "phối hợp hướng dẫn" như dự thảo hiện tại. Điều này nhằm đảm bảo tính thống nhất giữa chức năng quản lý nhà nước và thẩm quyền điều hành nguồn lực.

Về cơ cấu nguồn vốn, đại biểu bày tỏ sự băn khoăn về khả năng cân đối của các địa phương vùng khó. Theo dự kiến, vốn ngân sách địa phương phải đối ứng chiếm tới 33%, và huy động từ dân cư, doanh nghiệp là 28%. Đại biểu phân tích, thực tế các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và miền Bắc phần lớn vẫn phụ thuộc vào trợ cấp cân đối từ ngân sách trung ương. Việc áp đặt tỷ lệ đối ứng cao như vậy là quá sức và dễ dẫn đến nợ đọng xây dựng cơ bản. Nhất là, huy động 28% vốn từ vùng "lõi nghèo" là điều khó khả thi. Để Nghị quyết thực sự nhân văn và đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị Chính phủ cân đối lại cơ cấu vốn, đồng thời miễn áp dụng vốn đối ứng cho các xã nghèo và vùng thường xuyên chịu thiên tai.

Đi sâu vào các nội dung cụ thể, đại biểu Hồ Thị Minh thẳng thắn chỉ ra những bất cập trong việc thực hiện các dự án thành phần. Về vấn đề đất sản xuất, việc rà soát thu hồi đất từ các nông, lâm trường chưa triệt để, phần đất giao lại cho dân thường nghèo kiệt, không canh tác được, khiến mục tiêu hỗ trợ đất sản xuất khó hoàn thành. Về nước sạch, cách làm nhỏ lẻ như khoan giếng hay lấy nước suối tự nhiên không đảm bảo vệ sinh và an ninh nguồn nước, đồng thời gây hệ lụy suy giảm nước ngầm. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần đứng ra đầu tư các công trình cấp nước tập trung quy mô lớn, thay vì tiếp tục phân tán nguồn lực cho các giải pháp tạm thời.

Trước diễn biến thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, đại biểu kiến nghị Chương trình giai đoạn tới cần bổ sung một tiểu dự án riêng biệt về "Hỗ trợ tái định cư, định canh và sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu cho đồng bào vùng xung yếu". Đồng thời, cần có cơ chế đặc thù cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyết định chỉ định thầu đối với các công trình khôi phục hạ tầng dân sinh khẩn cấp, giúp địa phương kịp thời khắc phục hậu quả bão lũ, ổn định đời sống người dân.

Phương Hảo - Thanh Tuân