Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga - Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Xã hội, đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị nhận định việc xây dựng hành lang pháp lý cho trí tuệ nhân tạo (AI) là nhiệm vụ cấp thiết nhằm quản lý rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, quá trình này đối diện với áp lực từ tốc độ phát triển chóng mặt và tính đa dạng của công nghệ. Những mô hình AI thế hệ mới có khả năng tạo ra các tác động xã hội khó lường trước, khiến việc dự báo rủi ro trở nên phức tạp. Theo đại biểu nếu các quy định pháp lý được thiết kế quá cứng nhắc sẽ kìm hãm đà nghiên cứu, phát triển; ngược lại, nếu buông lỏng quản lý sẽ tạo ra lỗ hổng mất an toàn cho người dân. Từ thực tế đó, đại biểu tán thành quan điểm xây dựng văn bản này dưới dạng "luật khung". Phương án này cho phép xác lập các nguyên tắc nền tảng, giao quyền quy định chi tiết cho văn bản dưới luật, giúp cơ chế quản lý đủ linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ mà không cản trở dòng chảy đổi mới sáng tạo. Nguyên tắc xuyên suốt cần được bảo đảm là phát triển đi đôi với quản lý dựa trên mức độ rủi ro, lấy con người làm trung tâm và tôn trọng quyền riêng tư.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga góp ý về đào tạo nguồn nhân lực và đưa AI vào giáo dục phổ thông

Đi sâu vào nội dung chính sách nhà nước tại Điều 5, đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga cho rằng các quy định hiện hành còn thiên về nguyên tắc chung, chưa giải quyết được các điểm nghẽn thực tiễn. Thay vì dàn trải, Nhà nước cần tập trung nguồn lực vào năm trụ cột chính sách mang tính quyết định. Ưu tiên hàng đầu là phát triển hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tính toán. Đây được xem là nút thắt then chốt, bởi nếu thiếu nguồn dữ liệu chất lượng và hệ thống tính toán mạnh mẽ, mọi mục tiêu phát triển AI sẽ khó thành hiện thực. Trụ cột thứ hai là chiến lược phát triển nguồn nhân lực. AI là lĩnh vực phụ thuộc hoàn toàn vào trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và nhà nghiên cứu; thiếu vắng chính sách nhân lực rõ ràng đồng nghĩa với việc nước ta khó làm chủ và vận hành an toàn các công nghệ mới. Ba trụ cột tiếp theo bao gồm: bảo vệ quyền con người và an toàn dữ liệu đối với các hệ thống rủi ro cao; hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các công cụ thuế, tín dụng để thúc đẩy ứng dụng thực tiễn; và thiết lập khung đạo đức quản trị minh bạch nhằm bảo vệ nhóm yếu thế trước các tác động tiêu cực.

Một vấn đề nhận được sự quan tâm của đại biểu là quy định về đào tạo nguồn nhân lực và đưa AI vào giáo dục phổ thông (Điều 24). Dù đánh giá cao hướng tiếp cận của Ban soạn thảo, đại biểu cho rằng các nội dung hiện còn dàn trải và cần thiết kế lại cơ chế thu hút chuyên gia, hợp tác quốc tế cũng như bảo vệ sở hữu trí tuệ cho nhà nghiên cứu. Đại biểu bày tỏ sự thận trọng trước đề xuất tích hợp nội dung trí tuệ nhân tạo, tư duy tính toán vào chương trình bắt buộc của giáo dục phổ thông. Đối với học sinh nhỏ tuổi, đặc biệt là bậc tiểu học, nhận thức và tư duy phản biện đang trong giai đoạn hình thành, còn “non nớt”. Việc tiếp xúc sớm với các công cụ AI nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến những lệch lạc về nhận thức và tác động tiêu cực đến tâm lý.

Vì vậy, theo đại biểu chương trình giáo dục cần được xây dựng dựa trên đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi. Việc tiếp cận nên bắt đầu từ kiến thức nền tảng và đạo đức công nghệ trước khi đi vào thực hành ứng dụng. Đại biểu kiến nghị luật hóa các nguyên tắc bảo vệ trẻ em trên không gian số, quy định rõ việc sử dụng AI trong lớp học phải có sự giám sát của giáo viên và chỉ sử dụng các nền tảng đã được kiểm duyệt nội dung sư phạm. Mục tiêu cao nhất là giúp học sinh tiếp cận công nghệ một cách chủ động nhưng vẫn được bảo vệ an toàn trước các rủi ro tiềm ẩn.

Diệu Linh - Thanh Tuân