Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Hà Sỹ Đồng - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đại biểu Quốc tỉnh Quảng Trị, ghi nhận tinh thần cải cách mạnh mẽ thông qua việc phân cấp, trao quyền cho các khu kinh tế và giảm thiểu các tầng nấc thủ tục trung gian. Tuy nhiên, để Luật Đầu tư thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững chứ không chỉ dừng lại ở các con số đăng ký, đại biểu cho rằng cần rà soát lại những lỗ hổng pháp lý có thể dẫn đến thất thu ngân sách hoặc lãng phí tài nguyên.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng góp ý dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi)

Một trong những băn khoăn được đại biểu Hà Sỹ Đồng chỉ ra tại Điều 12 là quyền chuyển tài sản ra nước ngoài của nhà đầu tư. Dù pháp luật tôn trọng quyền sở hữu tài sản hợp pháp, nhưng trong bối cảnh các thủ thuật chuyển giá ngày càng tinh vi, việc thiếu vắng các hàng rào kỹ thuật về kiểm toán là một. Nếu dòng lợi nhuận được chuyển đi mà chưa qua bước kiểm chứng độc lập về chi phí đầu vào và các giao dịch liên kết, cơ quan quản lý sẽ mất khả năng kiểm soát thực tế, dẫn đến nguy cơ thất thu thuế. Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định mang tính bắt buộc: nhà đầu tư chỉ được phép chuyển lợi nhuận ra nước ngoài sau khi đã hoàn tất kiểm toán vốn đầu tư và công khai minh bạch các chi phí liên kết. Đây là chốt chặn

Cần thiết để đảm bảo sự công bằng trong nghĩa vụ tài chính quốc gia.

Đối với chính sách ưu đãi đầu tư (nhóm Điều 15-18), đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh quan điểm không thể rải thảm ưu đãi tràn lan. Việc dự thảo đưa ra mức vốn từ 3.000 – 6.000 tỷ đồng để xét ưu đãi là một bước tiến, nhưng nếu chỉ dựa vào quy mô vốn mà bỏ qua các cam kết về chất xám, Việt Nam sẽ khó thoát khỏi bẫy gia công giá trị thấp. Để khắc phục, cần bổ sung các điều kiện ràng buộc cụ thể đối với các dự án hưởng ưu đãi kịch trần. Theo đó, nhà đầu tư phải cam kết chuyển giao công nghệ từ cấp độ 2 trở lên và đào tạo tối thiểu 200 lao động chất lượng cao người Việt mỗi năm. Nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết, cơ quan quản lý cần có chế tài thu hồi và xử phạt gấp đôi giá trị ưu đãi đã thụ hưởng. Đây là giải pháp then chốt để biến ngoại lực thành nội lực, tránh tình trạng ưu đãi lớn nhưng đóng góp về năng lực công nghệ cho quốc gia lại hạn chế.

Bên cạnh đó, vấn đề môi trường tại Điều 13 cũng được đại biểu đề cập thẳng thắn. Nguyên tắc ổn định chính sách là cần thiết, song không thể duy trì quyền lợi cho những dự án gây ô nhiễm. Đại biểu đề xuất bổ sung điều khoản thu hồi ưu đãi ngay lập tức nếu dự án có hành vi phát thải vượt chuẩn cho phép trong 6 tháng liên tục.

Về thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư tại Điều 25, đại biểu cho rằng phạm vi điều chỉnh hiện nay đang quá rộng, bao trùm cả các dự án nhà ở thương mại và khu đô thị không phân biệt quy mô. Quy định này vô tình tạo ra nút “thắt cổ chai”, khiến nhiều dự án phải chờ đợi quyết định hành chính kéo dài, làm lỡ nhịp đầu tư. Do đó, cần thu hẹp phạm vi theo hướng chỉ trình chấp thuận chủ trương đối với các dự án có quy mô sử dụng đất trên 50 ha hoặc quy mô dân số trên 3.000 người. Đối với các dự án mở rộng quy mô dưới 20% thì nên được miễn thủ tục xin lại chủ trương để tạo sự thông thoáng.

Đáng chú ý, Điều 29 của dự thảo theo đại biểu, đây được xem là một bước đột phá khi cho phép các dự án trong khu công nghiệp, khu chế xuất được cấp giấy chứng nhận chỉ trong 15 ngày mà không cần qua nhiều thủ tục thẩm định phức tạp. Tuy nhiên, cơ chế thông thoáng này nếu thiếu tiêu chí chọn lọc sẽ rất dễ bị lạm dụng. Đại biểu Hà Sỹ Đồng kiến nghị cơ chế "luồng xanh" này chỉ nên áp dụng giới hạn cho các lĩnh vực công nghệ ưu tiên quốc gia như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo với quy mô vốn từ 50 triệu USD trở lên. Đi kèm với đó phải là quy định rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu nếu để xảy ra chậm trễ. Theo đại biểu, việc thiết kế lại các điều khoản này nhằm mục tiêu nhất quán: thể chế hóa quyền tự do kinh doanh nhưng phải có sự sàng lọc chiến lược. Cơ chế tại Điều 29 nếu được xây dựng chuẩn xác sẽ mở khóa dòng vốn chất lượng cao; ngược lại, nếu thiếu các tiêu chí rà soát chặt chẽ, chính sách ưu đãi sẽ chỉ giống như một món đồ trang sức trưng bày mà không tạo ra giá trị thực tiễn.

Diệu Linh - Thanh Tuân