Làm rõ ranh giới pháp lý, tránh trùng lặp thủ tục

Theo đại biểu, phạm vi điều chỉnh của luật cần được mô tả rành mạch để không “giẫm chân” các quy trình thuộc Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường. Trên thực tế, nhiều dự án công nghệ vừa phải thẩm định công nghệ, vừa phải thẩm định đầu tư và đánh giá tác động môi trường; nếu không có cơ chế phối hợp liên thông, doanh nghiệp dễ rơi vào vòng lặp thủ tục, kéo dài tiến độ, phát sinh chi phí. Đại biểu đề xuất tư duy “một việc – một đầu mối”: thẩm định công nghệ nên lồng ghép với thẩm định đầu tư và đánh giá môi trường trên một lịch trình, có hồ sơ dùng chung, thống nhất tiêu chí, giảm tối đa giấy tờ trùng lặp. Song song, phần giải thích từ ngữ cần cập nhật các khái niệm mới như “công nghệ xanh” (có tiêu chí đo đếm cụ thể về năng lượng, phát thải, tuần hoàn) và “chuyển giao công nghệ không tiếp xúc” (remote/online technology transfer) để phù hợp xu thế số hóa, làm cơ sở cho thực thi thống nhất trên toàn quốc. 

Chính sách Nhà nước “đi cùng doanh nghiệp”, trọng tâm là DNNVV

Nhấn mạnh hơn 97% doanh nghiệp Việt Nam là DNNVV, đại biểu đề nghị thiết kế gói hỗ trợ theo chuỗi giá trị công nghệ thay vì dàn trải. Theo đó, Nhà nước cần: (i) hỗ trợ tín dụng công nghệ (bảo lãnh, ưu đãi lãi suất cho dự án tiếp nhận/làm chủ/đổi mới công nghệ); (ii) hỗ trợ đánh giá trình độ – lộ trình công nghệ, cung cấp chuyên gia “cầm tay chỉ việc”, dịch vụ thẩm định – định giá chuẩn mực; (iii) hỗ trợ chuẩn hóa – tiêu chuẩn – quy chuẩn, kết nối viện–trường–doanh nghiệp, mở đầu ra thị trường thông qua đặt hàng công; (iv) hỗ trợ chuyển đổi số trong quản trị, sản xuất; (v) đầu tư hạ tầng thử nghiệm (phòng thí nghiệm, xưởng pilot) theo vùng/ngành; (vi) đơn giản hóa thủ tục, một cửa điện tử cho toàn bộ quy trình. Cách tiếp cận này nhằm giúp DNNVV giảm rủi ro, rút ngắn thời gian tiếp nhận công nghệ, sớm hình thành năng lực nội sinh.

Quyền chuyển giao công nghệ: bảo vệ cả sáng chế lẫn bí quyết

Về quyền chuyển giao, dự thảo đã xác định chủ sở hữu hoặc người có quyền sử dụng là chủ thể chuyển giao. Tuy nhiên, với công nghệ chưa/không đăng ký quyền sở hữu trí tuệ (bí quyết kỹ thuật, quy trình know-how), đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế chứng minh quyền (chứng thư xác lập, nhật ký nghiên cứu, dữ liệu thí nghiệm có xác nhận độc lập…), đồng thời hỗ trợ đăng ký bảo hộ trước khi tham gia giao dịch. Điều này vừa bảo vệ lợi ích chính đáng của chủ công nghệ, vừa giảm tranh chấp khi thương mại hóa.

Góp vốn bằng công nghệ: bắt buộc định giá độc lập, chống “vốn ảo”

Nhiều thương vụ góp vốn bằng công nghệ từng tạo ra “giá trị ảo” do định giá chủ quan hoặc xung đột lợi ích. Đại biểu kiến nghị bắt buộc định giá độc lập bởi tổ chức có đủ điều kiện; giao Chính phủ quy định tiêu chuẩn và trách nhiệm pháp lý của tổ chức định giá; khuyến khích sử dụng cơ sở dữ liệu định giá công nghệ (mở, cập nhật) để tham chiếu. Trường hợp công nghệ gắn với quyền SHTT, cần hoàn tất thủ tục bảo hộ trước khi góp vốn để minh bạch pháp lý, thuận kiểm toán – thanh tra.
Thẩm định công nghệ: một cửa liên thông, rút ngắn thời gian, chặn xung đột lợi ích
Đại biểu đề nghị chuyển mạnh sang cơ chế một cửa liên thông đối với thẩm định công nghệ, trong đó cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm điều phối ý kiến từ đầu tư, môi trường, chuyên ngành và trả kết quả thống nhất trong thời hạn rút gọn. Về chuyên môn, cần quy định chuẩn lựa chọn chuyên gia, cơ chế phòng ngừa – xử lý xung đột lợi ích (kê khai, bồi hoàn, chế tài) và tiêu chí minh bạch khi mời tổ chức tư vấn, thẩm định. Không nên “đẻ thêm” thủ tục mới; thay vào đó, chuẩn hóa quy trình và biểu mẫu điện tử, có thể áp dụng đánh giá rủi ro để ưu tiên thẩm định nhanh hồ sơ công nghệ xanh, công nghệ cao.

Ưu đãi và mua – phổ biến công nghệ: cần tiêu chí lượng hóa, bồi thường thỏa đáng
 

Về chính sách ưu đãi, dự thảo phân loại 3 mức (ứng dụng – làm chủ – đổi mới công nghệ). Đại biểu cho rằng nếu không có tiêu chí lượng hóa theo ngành, mức ưu đãi sẽ khó áp dụng và tiềm ẩn rủi ro xin–cho. Luật nên giao Chính phủ quy định ngưỡng kỹ thuật theo từng lĩnh vực (ví dụ dựa vào thang mức độ sẵn sàng công nghệ – TRL, mức nội địa hóa, năng suất – phát thải). Ưu đãi thuế cũng cần nhất quán với Luật Thuế TNDN để tránh chồng chéo. Đối với cơ chế Nhà nước mua và phổ biến công nghệ, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí lựa chọn, nguyên tắc bồi thường thỏa đáng cho chủ sở hữu khi chuyển giao phục vụ lợi ích công; công khai đánh giá nội địa hóa – hiệu quả sử dụng, bảo đảm minh bạch, bình đẳng cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực.

Đồng bộ với “luật số”, bảo đảm an toàn dữ liệu trong giao dịch công nghệ
 

Trong bối cảnh kinh tế số, nhiều giao dịch CGCN diễn ra trực tuyến, xuyên biên giới. Vì vậy, đại biểu lưu ý phải đồng bộ với Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi), Luật An toàn thông tin mạng, Luật Sở hữu trí tuệ về chữ ký số, hợp đồng điện tử, chuẩn dữ liệu, bảo vệ bí mật kinh doanh. Luật cần khuyến khích sàn giao dịch công nghệ số, nhưng đi kèm tiêu chuẩn an toàn dữ liệu, cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến, và trách nhiệm nền tảng khi có vi phạm.

Tạo hệ sinh thái “thẩm định – định giá – bảo hộ – thương mại hóa”

Tổng kết phần phát biểu, đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh: sửa luật lần này không chỉ để giảm thủ tục mà còn để kiến tạo thị trường công nghệ: từ bảo hộ quyền (sáng chế, nhãn hiệu, bí quyết), đến định giá khách quan, thẩm định thông suốt, ưu đãi minh bạch, và mua – phổ biến công nghệ phục vụ lợi ích công. Nếu thiết kế tốt cơ chế một cửa, chuẩn hóa tiêu chí, số hóa quy trình, Luật Chuyển giao công nghệ (sửa đổi) sẽ rút ngắn quãng đường từ phòng thí nghiệm tới thị trường, giúp DNNVV tiếp nhận – làm chủ – đổi mới công nghệ nhanh hơn, góp phần nâng năng suất, sức cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá tác động định lượng (chi phí tuân thủ, thời gian xử lý, số lượng hồ sơ qua một cửa, tỷ lệ dự án được thẩm định đúng hạn…) để khi luật có hiệu lực, các chỉ số cải cách đo được – so sánh được – công khai được. “Công nghệ là động lực, nhưng thể chế phải là bệ đỡ tin cậy; doanh nghiệp cần luật dễ hiểu, thủ tục dễ làm, hỗ trợ đến đúng người, đúng chỗ,” đại biểu nhấn mạnh. 

Diệu Linh