Đại biểu Nguyễn Minh Tâm - Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh nhấn mạnh vai trò then chốt của giám định tư pháp đối với việc xác định sự thật khách quan của vụ án, đồng thời đề xuất hoàn thiện nhiều điều khoản kỹ thuật: bổ sung giải thích từ ngữ “trưng cầu giám định tư pháp” ngay tại Điều 3; làm rõ tiêu chuẩn giám định viên theo hướng “bồi dưỡng kiến thức pháp luật chuyên ngành và "nghiệp vụ giám định tư pháp” thay cho quy định còn chung; bổ sung thẩm quyền Viện trưởng VKSND tối cao quy định chi tiết một số nội dung liên quan tiêu chuẩn giám định viên. Về người giám định theo vụ việc, đại biểu ủng hộ cách tiếp cận mở để huy động chuyên gia đặc thù nhưng đề nghị "lượng hóa" các tiêu chí “kiến thức chuyên sâu”, “kinh nghiệm”, “kỹ năng” và thiết kế cơ chế thẩm định, giám sát chặt chẽ. 

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm ủng hộ cách tiếp cận mở để huy động chuyên gia đặc thù...

Liên quan tổ chức giám định công lập, đại biểu Nguyễn Minh Tâm kiến nghị "không trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND tỉnh/thành phố quyết định giải thể" tổ chức giám định thuộc Sở Y tế nhằm bảo đảm tính thông suốt hệ thống pháp y từ trung ương đến địa phương; đồng thời "không bổ sung nhiệm vụ “giám định pháp y thương tích” cho tổ chức thuộc Công an tỉnh/thành phố" để đảm bảo tính khách quan, trùng lặp bộ máy và lãng phí nguồn lực khi đây là lĩnh vực chuyên môn sâu của ngành y tế. Đại biểu cũng đề nghị điều chỉnh điều kiện của "tổ chức giám định theo vụ việc" theo hướng yêu cầu tối thiểu "02 cá nhân" có kinh nghiệm từ 5 năm trở lên (thay vì áp cho cả tổ chức), và làm rõ vị trí pháp lý, tiêu chuẩn kinh nghiệm đối với "Trưởng Văn phòng giám định tư pháp". Với quyền "yêu cầu giám định" của đương sự, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh đề xuất bắt buộc kèm tài liệu chứng minh "đã đề nghị trưng cầu" nhưng không được chấp nhận, để minh bạch quy trình và tránh lạm dụng. 

Từ góc nhìn của lực lượng công an, đại biểu Nguyễn Tiến Nam - Viện trưởng Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an đề nghị "giữ cơ chế bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên theo ngành quản lý chuyên môn" như luật hiện hành (Bộ Y tế với pháp y, pháp y tâm thần; Bộ Công an với kỹ thuật hình sự…) để bảo đảm chất lượng, đồng đều tiêu chuẩn, tránh tình trạng mỗi nơi một kiểu khi phân tán thẩm quyền cho nhiều chủ thể. Về quản lý nhà nước, ông đề xuất xác định rõ "một đầu mối quản lý chuyên môn" theo từng lĩnh vực lớn (kỹ thuật hình sự giao Bộ Công an; pháp y, pháp y tâm thần giao Bộ Y tế) để ban hành, giám sát thống nhất "quy trình – quy chuẩn – phương pháp" giám định trên toàn quốc. 

Đối với phạm vi xã hội hóa, đại biểu Nguyễn Tiến Nam kiến nghị "không cho thành lập Văn phòng giám định tư pháp" ở các chuyên ngành đặc thù, nhạy cảm như "ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân" do nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và phương pháp nghiệp vụ; đồng thời cho rằng quy định "bồi dưỡng “hằng năm”** cho giám định viên cần linh hoạt, tránh hình thức và phát sinh thủ tục – có thể giao bộ, ngành, địa phương quyết định theo nhu cầu thực tế. Ông cũng nêu nhiều góp ý kỹ thuật về thẩm quyền tiếp nhận giám định ở trung ương, giao dịch hồ sơ bằng văn bản điện tử và "xây dựng cơ sở dữ liệu giám định" để nâng cao hiệu quả quản lý. Ở chiều tổ chức thực thi, đại biểu đồng tình giao Phòng Kỹ thuật hình sự (KTHS) Công an cấp tỉnh thực hiện giám định pháp y thương tích, lập luận rằng mạng lưới nhân lực, phòng thí nghiệm hỗ trợ và năng lực chuyên môn hiện có cho phép triển khai ngay khi được trang bị bổ sung một số phương tiện cơ bản. 
 

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam khẳng định Luật Giám định tư pháp giữ vai trò then chốt trong hoạt động tố tụng

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh nguyên tắc phân công theo chuyên môn để bảo đảm khách quan và hiệu quả: kỹ thuật hình sự thuộc lực lượng công an; còn những gì "liên quan y tế" như "giám định thương tích, giám định tử thi" thuộc ngành y tế. Ông cho rằng dùng tiêu chí “khách quan hay không” để chuyển giao nhiệm vụ là khó thuyết phục, vì thực tiễn ở nhiều nước cũng đặt kỹ thuật hình sự trong lực lượng cảnh sát, còn giám định y khoa ở hệ thống y tế. Đồng thời, ông lưu ý băn khoăn của ngành y tế về cân bằng trưng cầu khi cơ quan điều tra là bên trưng cầu: cần có hướng dẫn đủ cụ thể để bảo đảm công bằng, tránh thiên lệch khi lựa chọn tổ chức giám định, từ đó giữ được “thế cân bằng” giữa các đầu mối chuyên môn. 

ĐBQH Nguyễn Mạnh Cường góp ý dự thảo Luật

Tổng hợp các ý kiến, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị đã đưa ra những quan điểm tương đối đa chiều, khách quan nhằm hoàn thiện Luật Giám định tư pháp theo hướng chuẩn hoá tiêu chuẩn – quy trình, rõ thẩm quyền, trách nhiệm, tổ chức hệ thống giám định theo chuyên môn; đồng thời mở rộng hợp lý quyền tiếp cận giám định của đương sự nhưng chống lạm dụng, tăng cường giám sát và ứng dụng số. Những góp ý đa chiều của ba đại biểu nhằm bảo đảm chất lượng chứng cứ, khách quan tư pháp, tiết kiệm nguồn lực và phù hợp yêu cầu tinh gọn bộ máy, sẽ được Đoàn tổng hợp gửi cơ quan soạn thảo để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét.   

Phương Hảo