Tham gia phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Minh Tâm - TUV, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, đã có những phân tích về các bất cập trong thực tiễn thi hành luật, nhất là việc lạm dụng Phiếu lý lịch tư pháp số 02. Đại biểu Nguyễn Minh Tâm cơ bản nhất trí với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra, đồng thời khẳng định việc sửa đổi Luật Lý lịch tư pháp năm 2010 là thực sự cần thiết. Việc này nhằm khắc phục các hạn chế, bất cập của luật hiện hành, phản ánh tinh thần Hiến pháp 2013 về quyền con người, quyền công dân và bảo đảm tính thống nhất với nhiều văn bản luật mới đã được ban hành.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị sửa đổi một số nội dung trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp.

Vấn đề được đại biểu tập trung phân tích là các quy định liên quan đến quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp (Điều 7). Đại biểu chỉ rõ, Luật Lý lịch tư pháp hiện hành quy định Phiếu lý lịch tư pháp số 02 chỉ cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng và cấp theo yêu cầu của cá nhân để người đó biết được nội dung về lý lịch tư pháp của mình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều cơ quan, tổ chức đã yêu cầu công dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 02 để nộp hồ sơ xin việc làm, du học, định cư hoặc xuất khẩu lao động. Điều này trái với quy định và mục đích của luật.

Dự thảo luật lần này đã bổ sung quy định “Cơ quan tổ chức không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 02”. Đại biểu cho rằng đây là quy định rất hợp lý, nhưng để khắc phục triệt để tình trạng lạm dụng, cần cân nhắc hai hướng.
Thứ nhất, Ban soạn thảo có thể nghiên cứu phương án bỏ quy định về cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 02 trong Luật. Đại biểu lý giải, theo quy định của Bộ Luật Hình sự thì người được xóa án tích coi như chưa bị kết án. Vì vậy, việc chứng minh tình trạng án tích của cá nhân chỉ nên dừng lại ở việc xác nhận có án tích hoặc không có án tích (như Phiếu số 01). Trường hợp cơ quan, tổ chức cần làm rõ thêm trong các trường hợp cụ thể, cơ quan, tổ chức đó phải có trách nhiệm yêu cầu cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp cung cấp thông tin.

Thứ hai, nếu vẫn giữ nguyên các quy định về cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 02 như dự thảo, đại biểu đề nghị sửa đổi một số nội dung để tăng tính răn đe và rõ ràng. Cụ thể, cần chuyển quy định cấm cơ quan, tổ chức yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 02 (tại khoản 4 Điều 7 dự thảo) thành một khoản trong Điều 8 (Hành vi bị nghiêm cấm) để tăng tính pháp lý.
Đại biểu cũng chỉ ra một điểm chưa phù hợp trong dự thảo (khoản 20 Điều 1) khi quy định cá nhân dưới 18 tuổi phải “ủy quyền” cho cha, mẹ làm thủ tục. Đại biểu phân tích, theo Luật Hôn nhân và Gia đình, cha mẹ là người đại diện theo pháp luật đương nhiên của con chưa thành niên. Do đó, đề nghị sửa đổi theo hướng cha, mẹ làm thay cho con dưới 18 tuổi mà không cần thủ tục ủy quyền.

Một nội dung quan trọng khác được đại biểu Nguyễn Minh Tâm góp ý là việc sửa đổi “lệ phí” thành “phí” cung cấp thông tin lý lịch tư pháp (Điều 10). Đại biểu bày tỏ băn khoăn khi Tờ trình không giải trình rõ lý do của sự thay đổi này.

Đại biểu phân tích, theo Luật Phí và lệ phí năm 2015, “lệ phí” là khoản tiền ấn định khi được cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công, phục vụ công việc quản lý nhà nước. Trong khi đó, “phí” là khoản tiền nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ. Đại biểu đặt vấn đề, việc cấp phiếu lý lịch tư pháp do cơ quan công an thực hiện, và mục đích của việc quản lý này chủ yếu phục vụ công việc quản lý nhà nước hoặc hoạt động tố tụng. Như vậy, việc sửa đổi từ “lệ phí” sang “phí” liệu có phù hợp với tính chất của hoạt động này hay không. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc giữ nguyên quy định là “lệ phí” như Luật năm 2009, hoặc phải giải trình rõ lý do sửa đổi.

Kết thúc phần phát biểu, đại biểu đề nghị dự thảo Luật bổ sung quy định về thời hạn sử dụng Phiếu Lý lịch tư pháp để tạo điều kiện thuận lợi cho công dân.

Hồng Nhung - Thanh Tuân