Đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc hợp nhất ba chương trình mục tiêu quốc gia (xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) thành một chương trình tổng thể. Việc này đã khắc phục được tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách và đa đầu mối quản lý. Tuy nhiên, để Chương trình giai đoạn mới thực sự có trọng tâm, trọng điểm và khả thi, đại biểu đã chỉ ra một số vấn đề cần giải quyết.

Về hệ thống chỉ tiêu, đại biểu cho rằng các chỉ tiêu hiện tại còn thiếu cơ sở thực tiễn, chưa phản ánh đúng đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nhiều chỉ tiêu còn mang tính “khẩu hiệu”, khó đo lường, thậm chí thấp hơn cả mục tiêu giai đoạn trước. Do đó, đại biểu đề nghị rà soát lại toàn bộ hệ thống chỉ tiêu theo hướng đo lường được và chuyển từ tư duy “đếm tiêu chí” sang “đánh giá kết quả thực chất”.

Vấn đề nguồn lực được đại biểu quan tâm, đó là nhu cầu vốn tối thiểu giai đoạn 2026–2030 là trên 240.000 tỷ đồng, nhưng khả năng cân đối hiện chỉ đạt khoảng 41,5%. Trong bối cảnh đó, yêu cầu các tỉnh nghèo phải đối ứng 33% vốn và huy động 28% từ cộng đồng là khó khả thi. Đại biểu Hà Sỹ Đồng kiến nghị xác định lại tỷ lệ đối ứng phù hợp cho các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, cần quy định nguyên tắc “cứng”: ít nhất 70% vốn ngân sách trung ương phải ưu tiên cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó tối thiểu 40% dành cho địa bàn đặc biệt khó khăn, đảm bảo đầu tư đúng vào “vùng lõi nghèo”.

Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng phát biểu tại phiên thảo luận.

Về mô hình quản lý, đại biểu đề nghị khắc phục triệt để tình trạng thủ tục phức tạp, nhiều tầng nấc. Cần phân quyền mạnh cho địa phương trong lựa chọn danh mục dự án, nhất là các dự án quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản. Đáng chú ý, đại biểu nhấn mạnh cần thiết lập một “vùng an toàn pháp lý” để cán bộ dám nghĩ, dám làm, phù hợp với tinh thần bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, tránh tâm lý sợ sai, không dám giải ngân. Đại biểu cũng đề nghị giao Bộ Dân tộc & Tôn giáo chủ trì hợp phần Chương trình để đảm bảo sự thống nhất đầu mối.

Đối với nội dung đầu tư, đại biểu Hà Sỹ Đồng khẳng định hỗ trợ phát triển sản xuất là yếu tố then chốt để giải quyết việc làm, tăng thu nhập bền vững. Đại biểu đề nghị dành tỷ lệ ưu tiên cao nhất cho hợp phần này, chuyển từ cơ chế “cho không” sang tăng cường tín dụng ưu đãi, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế số, thương mại số tại các địa bàn khó khăn.

Cuối cùng, để phòng ngừa tiêu cực và thất thoát, đại biểu kiến nghị đưa yêu cầu công khai minh bạch lên nền tảng số. Toàn bộ danh mục, vốn, tiến độ và kết quả dự án phải được công khai để Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng dân cư giám sát theo thời gian thực. Bên cạnh đó, cần áp dụng bộ chỉ số KPIs độc lập để đánh giá hiệu quả, làm căn cứ phân bổ vốn cho giai đoạn tiếp theo, tránh tình trạng “đầu kỳ đặt mục tiêu cao – cuối kỳ xin điều chỉnh”.

Thanh Tuân - Diệu Linh