Đại biểu nhấn mạnh, sau hơn 10 năm thi hành, Luật Xây dựng 2014 (và các lần sửa đổi) bộc lộ nhiều hạn chế so với yêu cầu thực tiễn và mô hình quản trị hiện nay. Sửa đổi lần này nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất – thông suốt – hiện đại, tương thích các luật liên quan (Quy hoạch, Đầu tư công, Đấu thầu, PPP…), góp phần cải thiện môi trường đầu tư, rút ngắn thủ tục, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. 

ĐBQH Hà Sỹ Đồng góp ý thảo luận Luật Xây dựng (sửa đổi)

Về giải thích từ ngữ, đại biểu đề nghị rà soát, thống nhất khái niệm “nhà thầu nước ngoài” giữa Luật Xây dựng (sửa đổi) và Luật Đấu thầu 2023 để tránh vênh, khó áp dụng. Cùng với đó, danh mục hành vi bị nghiêm cấm nên có khoản “mở” (“các hành vi bị cấm khác theo pháp luật có liên quan”) để bao quát các vi phạm mới phát sinh trong bối cảnh công nghệ, phương thức đầu tư thay đổi nhanh. 

Bỏ thẩm định thiết kế sau thiết kế cơ sở: cần “lưới an toàn” chất lượng
 

Dự thảo bãi bỏ thẩm định nhà nước đối với thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở, giao chủ đầu tư tự thẩm định/kiểm soát. Đại biểu ủng hộ tinh thần cắt thủ tục trung gian, song đề nghị bổ sung cơ chế “hậu kiểm” đủ mạnh để bảo đảm an toàn – chất lượng:

Với công trình quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp (theo tiêu chí Chính phủ), bắt buộc thuê tư vấn thẩm tra độc lập; kết quả gửi cơ quan chuyên môn (Sở Xây dựng) lưu hồ sơ, phục vụ kiểm tra, thanh tra đột xuất, đại biểu đề nghị tăng cường kiểm tra nghiệm thu nhà nước đối với công trình quan trọng, kế thừa và cụ thể hóa quy định hiện hành, thay vì chỉ kiểm tra khi có sự cố và cho rằng cách làm này giữ được hậu kiểm hiệu quả mà vẫn giảm thời gian, chi phí cho dự án. 

Ở Điều 39 (quyền, nghĩa vụ người quyết định đầu tư), đại biểu đề nghị bổ sung từ “phân cấp” bên cạnh “phê duyệt” và “ủy quyền phê duyệt” để tương thích cơ chế quản lý đầu tư công hiện hành, giúp tăng chủ động cho cấp dưới, rút ngắn quy trình, nhưng phải gắn tiêu chuẩn năng lực và cơ chế kiểm soát quyền lực rõ ràng. 

Đại biểu đề nghị hiệu đính lỗi chính tả, câu chữ (ví dụ các điều về giấy phép xây dựng, thẩm định, nguyên tắc giải quyết tranh chấp…), bảo đảm tính chính xác, mạch lạc, tránh gây hiểu khác nhau khi áp dụng. 

Đại biểu kiến nghị luật bổ sung chương/điều khoản mang tính đột phá thúc đẩy nhà ở xã hội: cụ thể, cho phép UBND cấp tỉnh phê duyệt nhanh dự án NOXH trong tình huống cấp bách; có thể chỉ định nhà đầu tư đủ năng lực thay vì bắt buộc đấu thầu ở mọi trường hợp, kèm tiêu chí minh bạch; Ưu đãi khả thi cho doanh nghiệp: cho phép bố trí tối đa một tỷ lệ diện tích thương mại/dịch vụ trong dự án để bù đắp chi phí, song hành với Quỹ phát triển NOXH quốc gia hỗ trợ lãi suất – vốn vay, ưu tiên địa bàn nhu cầu cao (đô thị lớn, khu công nghiệp); Mở rộng đối tượng – tinh giản thủ tục: ưu tiên tái định cư, người nhường đất cho dự án; đẩy mạnh số hóa quy trình; đặt mục tiêu rút ngắn thời gian chuẩn bị–thi công NOXH xuống 2–3 năm/dự án. Đồng thời, cần ưu tiên từ đất đai đến nghiệm thu: miễn/giảm tiền sử dụng đất theo tiêu chí; cơ chế một cửa – một quy trình nhanh cho NOXH để hiện thực hóa mục tiêu 1 triệu căn giai đoạn 2021–2030. 

ĐBQH Hà Sỹ Đồng thống nhất định hướng cải cách thủ tục – phân cấp hợp lý – tăng hậu kiểm – đẩy mạnh số hóa trong quản lý xây dựng; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ pháp luật, chuẩn hóa khái niệm, nâng kỷ luật kỹ thuật lập pháp và ưu tiên chính sách nhà ở xã hội. Những góp ý nhằm bảo đảm tính khả thi, minh bạch, an toàn công trình và hiệu quả đầu tư, qua đó tạo không gian phát triển hạ tầng hiện đại, cải thiện chất lượng sống người dân và năng lực cạnh tranh của địa phương, quốc gia.
 

Thanh Tuân